آینده‌پژوهی سازمانی

 
 

معرفی

امروزه تغییرات با آهنگی پرشتاب‌تر رخ می‌دهند. تغییرات فناوری و به دنبال آن تغییر در دیگر جنبه‌های زندگی، افزایش روزافزون وابستگی متقابل کشورها و ملل، تمرکز زدایی جوامع و نهادهای موجود که به دلیل گسترش فناوری اطلاعات، شتاب بیشتری یافته‌است، تمایل روزافزون به جهانی‌شدن به همراه حفظ ویژگی‌های ملی، قومی و فرهنگی و بسیاری عوامل دیگر، لزوم درک بهتر از «تغییرات» و «آینده» را برای دولت‌ها، کسب وکارها، سازمان‌ها و مردم ایجاب می‌کند. آینده اساساً دارای عدم قطعیّت است. عدم قطعیت نهفته در آینده برای برخی، توجیه‌ کننده نداشتن دور اندیشی آنان است و برای عدّه‌ای دیگر منبعی گرانبها از فرصت‌ها؛ آثار و رگه‌هایی از اطلاعات و واقعیت‌ها که ریشه در گذشته و اکنون دارند، می‌توانند رهنمون ما به آینده باشند.

آینده‌پژوهی سازمانی، فرایندی نظام ‏مند در سطح راهبردی سازمان است که دو هدف عمده را دنبال می‏کند:

شناخت آینده ‏های بلند مدت و بدیل سازمان، به منظور تعیین ظرفیت‏های سرمایه ‏گذاری مناسب و همچنین اطلاع از موقعیت‏های نامناسب آینده برای سازمان که تصویرگر چالش ‏های پیش رو است.

ساخت آینده مطلوب سازمان با توجه به شناخت حاصل شده و بهره ‏گیری از ابزارهای مناسب برنامه ‏ریزی، مدیریتی و ارزیابی که تضمین کننده تحقق اهداف سازمان است.

برای رسیدن به اهداف فوق، یک پروژه آینده‌پژوهی سازمان باید بتواند تأثیر روندهای گذشته و نوظهور را بر کسب و کار سازمان ارزیابی کرده، و فرصت‏ها و چالشهای پیش رو را شناسایی کند. همچنین باید آینده ‏های بدیل پیش روی سازمان را شناخته و با استفاده از ابزارهای آینده‌نگرانه برای نیل به مقصد تلاش کند.

کارکردها

اما آینده‌پژوهی سازمانی چگونه می‏تواند بر منفعت و عملکرد سازمان تأثیرگذار باشد؟ به عبارت بهتر چه آورده‏ای برای سازمان خواهد داشت؟ کارکردهای آینده ‏نگاری برای سازمان را می‏توان ذیل عناوین زیر دسته ‏بندی کرد:

افزایش هوشیاری سازمانی: بهره گیری از سامانه دیده‌ بانی درونی و بیرونی به همراه فهم داده‌ها

ایجاد زمینه و میز گفتگوی راهبردی و آینده‌ نگر: درونی‌سازی فرصت‌ها، شنیده شدن حرف‌های مهم زده نشده

افزایش افق دید سازمان: درک مسائل دورتر از روزمره‌ها، نظیر روندها و آینده‌ های دورتر

کل‌ نگر کردن سازمان در فهم تعامل با عوامل مختلف از حوزه‌های گوناگون

مقابله با رویکرد قطعی نگری: به رسمیت شناختن عدم قطعیت‌ها به‌جای رها کردن آن‌ها

سناریویی کردن برنامه‌های سازمان

افزوده شدن برخی فنون و روش‌ها به جعبه‌ابزار راهبردی سازمان

تفاوت با مشاوره مدیریت

یک سازمان به دلایل گوناگونی ممکن است ترجیح بدهد که از خدمات مشاوره‏ای مدیریت استفاده کند، از جمله استفاده از پیشنهادات خارج از سازمان (و احتمالا هدفمند) و همچنین دسترسی به تجربیات اختصاصی که یک مشاور در طول دوره کاری خود کسب کرده است. خدمات قابل ارائه در قالب مشاوره مدیریتی بیشتر ناظر به بهبود عملکرد و کارایی سازمان بوده، خدماتی نظیر تجزیه و تحلیل فرایندها، توسعه استراتژی، بهبود عملیاتی و .. تأیید کننده این مطلب هستند.